Čudotvorni eliksir menstrualna krv: zapanjujuće činjenice iz istraživanja

Mit o otrovnoj menstrualnoj krvi

U kulturnoj historiji čovječanstva menstrualna krv nema dobar ugled. U mnogim religijama i kulturama smatrala se nečistom. Žene koje menstruiraju bile su isključivane iz brojnih društvenih događaja. Sumnjičilo ih se da zamućuju ogledala, uzrokuju hrđanje metala i uvenuće biljaka. Rimski učenjak Plinije čak je menstrualnu krv nazvao otrovom. Doktor Béla Schick za to je u 19. stoljeću skovao pojam „menotoksin“. Sve do sredine 20. stoljeća mit o menstruacijskom otrovu ozbiljno se naučno raspravljao. Tek su 1958. stručnjaci opovrgnuli to praznovjerje.

Kao što se danas zna, nauka je stoljećima u vezi s menstrualnom krvlju bila daleko od istine. Odbačeno tkivo i krv nude ogroman potencijal za medicinu i naučnu skrb. ACTIVE BEAUTY istražio je koje obećavajuće pristupe u ovom pogledu prate istraživači.

Zašto se menstruacija razvila?

Od oko 5 500 poznatih vrsta sisavaca menstruira samo otprilike jedan do jedan i po posto. Osim čovjeka, to su neke vrste među majmunima, šišmišima i glodavcima. Jedan pregledni rad iz 2020. nabrojao je tek 84 vrste. Vrste koje menstruiraju nalaze se na vrlo različitim mjestima na evolucijskom stablu sisavaca. Evolucijska biologija zato pretpostavlja da se menstruacija morala razviti više puta, nezavisno. Ali, zašto?

Ukratko: zadebljana i promjenjiva sluznica maternice koristi i embriju i majci. Menstruacija je samo (ponekad neugodna do bolna) nuspojava te evolucijske prednosti.

Mnogi sisavci, npr. zečevi, nemaju menstruaciju, jer ovulacija nastupa tek nakon parenja. Drugi pak „recikliraju” sluznicu maternice (endometrij) tako da se ona u tijelu razgradi i ponovo apsorbuje. Kod ljudi to nije moguće: izgrađena sluznica jednostavno je predebela. I to s dobrim razlogom: dok se kod mnogih sisavaca embrij hvata samo za površinu endometrija, kod ljudi se dublje ukopava u sluznicu i tako ima bolju opskrbu energijom.

Ali i za majke postoji prednost, koju je razradila evolucijska biologinja Deena Emera. Endometrij kod vrsta koje menstruiraju tokom ciklusa ne samo da se izgrađuje, nego se i mijenja u svojoj strukturi. Ta se preobrazba naziva „spontana decidualizacija”. Ona omogućava oplođenoj jajnoj ćeliji da se ugnijezdi, ali ne preduboko, jer bi tada majčin organizam bio ugrožen. Organizam trudnice ne može nekontrolisano stavljati svoje resurse na raspolaganje embriju. Osim toga, postoji rizik od jakih krvarenja ako su krvotoci embrija i majke preusko povezani.

Po čemu se menstrualna krv razlikuje od „obične“ krvi

Ljudska menstrualna krv razlikuje se u više aspekata od sistemske, odnosno venske krvi.

• Sistemska krv zgrušava se kod rana kako bi se spriječio veći gubitak krvi. Menstrualna krv, s druge strane, treba neometano otjecati. Zato sadrži drukčije faktore zgrušavanja.
• Venska krv sastoji se prije svega od crvenih i bijelih krvnih ćelija, plazme i krvnih pločica. Menstrualna krv uz to sadrži i tkivo endometrija.
• Osim toga, u menstrualnoj krvi nalaze se jedinstvene matične ćelije i proteini kojih u sistemskoj krvi nema.

3 spoznaje iz istraživanja o menstrualnoj krvi

Iako je mjesečni ciklus star koliko i samo čovječanstvo, istraživanje menstrualne krvi još je u povojima. To je, među ostalim, povezano s rodnim jazom koji ne utječe samo na profesionalni život i neplaćeni skrbnički rad, nego i na medicinu i nauku. Naprimjer, tokom 2010-ih objavljeno je oko 15 000 naučnih radova o spermi, a svega oko 400 na temu menstrualne krvi.

Menstrualna krv sve je samo ne mjesečni „otpadni proizvod” ženskog tijela: ona je zanimljiva osnova za istraživanja u području regenerativnih terapija. Uz to, može pružiti relevantne podatke o zdravstvenom stanju osobe koja menstruira.

Menstrualna krv sadrži matične ćelije s ogrominm potencijalom

Sluznica maternice obnavlja se iz mjeseca u mjesec. Taj se proces naziva „samoregenerativnim”. Nijedno drugo tkivo u ljudskom tijelu ne raste tako brzo niti je tako gusto prožeto krvnim žilama. To je moguće zahvaljujući određenim matičnim ćelijama.

Američki su istraživači 2007. u menstrualnoj krvi žena pronašli novu vrstu matičnih ćelija koje se mogu razviti u najmanje devet vrsta tkiva. Ćelije potječu iz stijenke maternice koja je tokom menstruacije posebno dobro prokrvljena. U laboratoriju su se dijelile 68 puta brže od matičnih ćelija dobijenih iz pupkovine. Pet mililitara menstrualne krvi zdrave žene dalo je dovoljno ćelija da se nakon dvije sedmice u staničnoj kulturi formiraju srčane mišićne ćelije koje kucaju.

Dobivanje matičnih ćelija iz menstrualne krvi ima dvije prednosti u odnosu na uobičajeno dobivanje matičnih ćelija iz koštane srži. Mogu se uzeti bez boli, neinvazivno i jednostavno. Osim toga, matične ćelije iz menstrualne krvi prirodno su „stvorene” za stvaranje krvnih žila – dok matične ćelije iz koštane srži to čine slabije. Zbog toga su matične ćelije iz menstrualne krvi posebno zanimljive za liječenje kardiovaskularnih bolesti i poremećaja cirkulacije.

Uz to, matične ćelije iz menstrualne krvi imaju protuupalna svojstva, sposobnost regulacije imunosnog sistema te slične regenerativne sposobnosti kao matične ćelije iz pupkovine. Kod miševa su u istraživanju iz 2022. čak ublažile simptome multiple skleroze. Istraživači se nadaju i pomacima u liječenju artroze; prve naznake donijelo je istraživanje iz 2023.

Menstrualna krv mogla bi revolucionirati zacjeljivanje rana

Tokom menstruacije bazalni sloj sluznice maternice otvorena je rana koja se u sljedećoj fazi ciklusa, proliferacijskoj fazi, regeneriše. Međunarodni istraživački tim utvrdio je u menstrualnoj krvi 385 proteina koji pridonose zacjeljivanju rana.

Tim sa Univerziteta u Adelaideu objavio je 2018. rezultate istraživanja o tome kako se plazma iz menstrualne krvi može koristiti za liječenje rana. U Petrijevoj su zdjelici uzgojili sloj ćelija ljudske kože. U njega su ciljano napravili rupice koje su ispunili plazmom. Već sljedećeg dana rupice su 100 posto nestale: zacijeljene plazmom iz menstrualne krvi. U poređenju s venskom krvnom plazmom pokazalo se da je ona rane zacijelila tek 40 posto.

Istraživanja poput ovih bude veliku nadu za liječenje osoba s opekotinama, kao i osoba s dijabetesom kod kojih je zacjeljivanje rana sporije.

Menstrualna krv služi za rano otkrivanje bolesti

Bolesti poput upala ili određenih tumora dovode do toga da se u krvi mogu dokazati specifični proteini. U nauci se nazivaju „biomarkeri”. Takvi se biomarkeri mogu utvrditi i u menstrualnoj krvi. Prednost: menstrualnu je krv lako prikupiti i mogla bi ženama poštedjeti neugodne, invazivne i pritom skupe pretrage.

Nprimjer, humani papilomavirusi, koji mogu uzrokovati rak grlića maternice, mogu se dokazati u menstrualnoj krvi, kako je pokazao ginekolog Paul Blumenthal sa Univerziteta Stanford u istraživanju iz 2022. Također se i hemoglobin A1c (HbA1c) može odrediti iz menstrualne krvi. Vrijednost HbA1c važan je pokazatelj u dijagnostici dijabetesa.

Švicarski su istraživači 2025. razvili pametni higijenski uložak pod nazivom „MenstruAI”, koji može prepoznati različite biomarkere u menstrualnoj krvi. Trenutno se mogu uočiti naznake upala, raka jajnika i endometrioze. Uložak je opremljen testnom trakom koja pri kontaktu s menstrualnom krvlju prikazuje obojeni indikator – slično kao kod testova na trudnoću. Indikator se može očitati golim okom ili uz pomoć posebno razvijene aplikacije. U budućnosti bi se uložak trebao koristiti za rano otkrivanje, posebno bi mogao koristiti ženama u zemljama sa slabije razvijenim zdravstvenim sistemom i preventivnom skrbi.